T.Y.5.1.
Yazma sürecini yönetebilme
a) Amaç, bağlam ve olanaklarını analiz ederek yazma konusunu, hedef kitlesini, dijital de dâhil yazma aracı ve ortamını belirler.
b) Yazılı etkileşiminde yazışmayı başlatma, sürdürme ve sonlandırmayla ilgili uygun selam ve hitap ifadelerini kullanır.
c) Yazılı üretim ve yazılı etkileşiminde içerik ve süreçle ilgili gerekli seçim ve düzenlemeleri yapar.
T.Y.5.2.
Yazma strateji, yöntem ve tekniklerine yönelik seçimlerini yönetebilme
a) Yazma şekli (etkileşimli veya etkileşimsiz), amacı, bağlamı ve olanakları doğrultusunda kullanacağı stratejileri seçer.
b) Yazma şekli (etkileşimli veya etkileşimsiz), amacı, bağlamı ve olanakları doğrultusunda kullanacağı yöntem ve teknikleri seçer.
Öğrencilerin seçim yapabilmesi için öncelikle stratejileri bağımsız olarak uygulayabilecek düzeye erişmesi gerekmektedir. Bu doğrultuda stratejilerin öğretimi, Kademeli Sorumluluk Devri Modeli ile yapılır. Öğretimi Yapılacak Bilişsel Stratejiler: Planlama, metin (taslak) oluşturma, gözden geçirme (değerlendirme-düzenleme), paylaşma Üst Bilişsel Stratejiler: Üst bilişsel izleme Metin oluşturma sürecinde dış destekle deneyim sağlama işlevini yerine getiren; kelime ve kavram havuzundan seçerek yazma, bir metinden ve duyulardan hareketle yazma, grupla yazma, kontrollü yazma, güdümlü yazma öğretmenin seçebileceği yöntem ve tekniklerdir. Not alma, özet çıkarma, yaratıcı yazma, serbest yazma, metin tamamlama ise öğretmenin ve faaliyet analizi sonrasında öğrencinin kendisinin seçebileceği yöntem ve tekniklerdir. Bunlardan not alma, özet çıkarma, yaratıcı yazma yöntem ve teknikleri Kademeli Sorumluluk Devri Modeli ile öğretilir.
T.Y.5.3.
Yazısında içerik ve yapıya yönelik seçimlerini yönetebilme
a) Yazma amacına uygun paragraf türünü seçer.
b) Yazma amacına uygun metin yapısını seçer.
Yazma amacına uygun paragraf türünü (betimleme, tanıtma ve öyküleme) seçer. Yazma amacına uygun metin yapısını [öyküleyici ve bilgilendirici (sıralı/kronolojik)] seçer.
T.Y.5.4.
Yazılı üretim ve yazılı etkileşiminde ön bilgilerinden yararlanabilme
a) Konuyla ilgili ön bilgilerini (gözlem, anı, deneyim, güncel olay, haber vb.) belirler.
b) Ön bilgilerini yazma konusuyla ilişkilendirir.
c) Belirlediği ön bilgileri yazısına aktarır.
T.Y.5.5
Yazılı etkileşiminde uygun tepki verebilme
a) İletinin hedef kitlesi, içerik ve yapısını (konusunu, ana fikrini, amacını, yapı ve dil özelliklerini vb.) çözümler.
b) Çözümlediği verileri kullanarak vereceği dönütü (nasıl cevap verileceği, hangi bilgi ve gerekçeler kullanılacağı vb.) belirler.
c) Kişisel yorum ve değerlendirmelerini yansıtan tepki verir.
T.Y.5.6.
Yazısında çoklu ortam ögeleriyle içerik oluşturabilme
a) Amacına uygun olarak kullanacağı çoklu ortam ögelerini (fotoğraf, resim, tablo, grafik, harita, ses kaydı, müzik, video vb.) belirler.
b) Belirlediği çoklu ortam ögelerinin işlevlerine (eş anlam oluşturma, anlamı destekleme veya tek başına anlam oluşturma) karar verir.
c) Belirlediği çoklu ortam ögelerini, birbirleriyle etkileşimlerini dikkate alarak yazısında kullanır.
T.Y.5.7.
Yaratıcı yazı yazabilme
a) Yazısında tema, karakter ve olay örgülerini farklı açılardan ele alır.
b) Deneyim ve gözlemlerini hayal gücüyle birleştirerek yazısını zenginleştirir.
c) Farklı metin yapılarını kullanır.
ç) Özgün çözüm, karakter ve diyaloglar üretir.
Duygu, düşünce ve hayallerini şiir veya düzyazı ile ifade eder.
T.Y.5.8.
Yazılı üretim ve yazılı etkileşiminde tahminlerinden yararlanabilme
a) Mevcut olay, konu, durum vb. ile gözlem ve ön bilgilerini ilişkilendirir.
b) Mevcut olay, konu, durum vb.ne ilişkin tahminde bulunur.
c) Yazısında mevcut olay, konu, durum vb.ne ilişkin yargıda bulunur.
T.Y.5.9.
a) Karşılaştıracağı unsurların (nesne, kişi, olay, bilgi vb.) özelliklerini belirler.
b) Belirlenen özelliklere göre benzerlikleri listeler.
c) Belirlenen özelliklere göre farklılıkları listeler.
ç) Benzerlik ve farklılıklardan hareketle ulaştığı yargıyı yazısında kullanır.
Öznel karşılaştırmalar yapar.
T.Y.5.10.
Yazısında sınıflandırma yapabilme
a) Sınıflandırma yapacağı unsur ve ölçütleri belirler.
b) Unsurları, belirlediği ölçütlere göre ayırır.
c) Ayrılan unsurları ayırt edici özelliklerden hareketle tasnif eder.
ç) Tasniflerini (gerekli durumlarda grafik, tablo, görsel vb. ile destekleyerek) yazısında kullanır.
Yazısında kavram, nesne, varlık, bilgi, olay, durum vb.ni bir ölçüt (tür, gerçek-hayal ürünü olma durumu, öznellik-nesnellik, öncelik-sonralık veya belirlenen başka bir nitelik) bakımından sınıflandırır ve uygun biçimlerde (liste, tablo, grafik, şekil vb.) sunar.
T.Y.5.11.
Yorumunu yazılı olarak ifade edebilme
a) Yorumlayacağı olay, konu, durum vb.ni inceler.
b) Yorumlayacağı olay, konu, durum vb.ni bağlamdan kopmadan kendi öznel-nesnel bakış açısı, hedef kitlenin bakış açısı veya ikisi dışında belirli bir bakış açısına göre genişleterek veya daraltarak dönüştürür.
c) Yorumlayacağı olay, konu, durum vb.ni belirlediği bakış açısına göre yazısında yeniden ifade eder.
T.Y.5.12.
Yazılı olarak özetleyebilme
a) Metinde/söylemde sunulan bilgileri çözümler.
b) Çözümlemeden hareketle önemli ve önemsiz bilgileri sınıflandırır.
c) Önemli bilgileri kronolojik akışa/düşünce akışına uygun olarak sıralar.
ç) Sıraladıklarını kendi cümleleriyle yazıya aktarır.
T.Y.5.13.
Değerlendirmesini yazılı olarak ifade edebilme
a) Mevcut olay, konu, durum vb.ne ilişkin bir norm belirler.
b) Belirlediği norma göre olay, konu, durum vb.ni inceler.
c) İnceleme sonuçlarını belirlediği normla karşılaştırır.
ç) Karşılaştırma sonucunda ulaştığı yargıyı yazısında kullanır.
T.Y.5.14.
Yazılı üretiminde ve yazılı etkileşiminde tartışabilme
a) Yazısında yer verdiği önermelerine yönelik mantıklı temellendirme yapar.
b) Karşısındakinin yazısını inceleyerek varsa tutarsız ve geçersiz görüş ve bilgiyi tespit eder.
c) Doğru görüş ve bilgiyi kabul eder veya tutarsız ve geçersiz görüş ve bilgiyi çürütür.
T.Y.5.15.
Eleştirisini yazılı olarak ifade edebilme
a) Eleştireceği olay, konu, problem, durum vb.ni sorgular.
b) Sorgulanan olay, konu, problem, durum vb.ne ilişkin akıl yürüterek olumlu/olumsuz yargıya ulaşır.
c) Akıl yürütme ile ulaştığı yargıyı yazısına yansıtır.
Gerektiğinde olumsuz yargıya yönelik gerekçeli alternatif üretir.
T.Y.5.16.
Problem çözümüne yönelik yazabilme
a) Problemi tanımlar.
b) Problemi özetler.
c) Gözlem, mevcut bilgi, veri ve ön bilgiye dayalı alternatif çözümler üretir.
ç) Alternatif çözümler arasından en uygun olanı akıl yürüterek belirler.
d) Çözümü ve çözüm sonrası değerlendirmelerini yazılı olarak ifade eder.
Verilen bir problemi kendi bakış açısıyla yeniden yapılandırması (olay ya da durumu netleştirmesi, sorun olarak algılanan yönlerini ve olası sebeplerini detaylıca ortaya koyması) ve probleme çözüm üretmesi beklenir.
T.Y.5.17.
Yazısında düşünceyi geliştirme yollarını kullanabilme
a) Kullanacağı düşünceyi geliştirme yollarını belirler.
b) Düşünceyi geliştirme yollarını birbirleriyle ve metinle uyumlu şekilde kullanır.
Düşünceyi geliştirme yollarından tanımlama, karşılaştırma, benzetme ve örneklemeyi kullanmaya yönelik çalışmalar yapar.
T.Y.5.18.
Yazısını zenginleştirecek biçimde söz varlığını kullanabilme
a) Kullanacağı söz varlığı unsurlarını aralarındaki anlam ilişkilerini dikkate alarak belirler.
b) Aynı anlamı farklı söz varlığı unsurlarıyla (eş ve yakın anlamlı kelime, zıt anlamlı ve eş sesli kelime, çağrıştırdığı kelime; atasözü, deyim, kalıp söz, terim, ikileme, pekiştirme) ifade eder.
c) Söz varlığı unsurlarını bağlama uygun kullanır.
ç) Gerektiğinde yazısında söz varlığı unsurlarının görsel karşılığını kullanır.
Yazısında yabancı dillerden alınan ve dilimizde henüz yaygınlaşmamış kelimelerin Türkçelerini kullanır.
T.Y.5.19.
Yazısında açık ve örtük ifade etmeye yönelik yapıları kullanabilme
a) İletileri açık ve anlaşılır şekilde ifade eder.
b) Örtük iletilerini destekleyecek unsurları (söz sanatları, mecaz, deyim, atasözü ve diğer söz varlığı unsurları) kullanır.
Benzetme, kişileştirme ve konuşturma söz sanatlarını yazılarında kullanır.
T.Y.5.20.
Uygun geçiş ve bağlantı ifadelerini kullanabilme
Yazısında bağdaşıklık ögelerini işlevlerine uygun kullanır.
T.Y.5.21
Yazım kuralları ve noktalama işaretlerini uygulayabilme
a) Yazım kurallarını uygular.
b) Noktalama işaretlerini uygun biçimde kullanır
Noktalama işaretlerini işlevlerine uygun kullanır. Nokta, virgül, soru işareti, iki nokta, üç nokta, ünlem, kısa çizgi, uzun çizgi ve kesme işaretinin yaygın kullanılan işlevleri üzerinde durulur. Yazım kurallarını (büyük harflerin kullanımı, sayıların yazımı) uygular.
T.Y.5.22.
Konuşmasını zenginleştirecek biçimde söz varlığını kullanabilme
a) Kullanacağı söz varlığı unsurlarını aralarındaki anlam ilişkilerini dikkate alarak belirler.
b) Aynı anlamı farklı söz varlığı unsurlarıyla (eş ve yakın anlamlı kelime, zıt anlamlı ve eş sesli kelime, çağrıştırdığı kelime; atasözü, deyim, kalıp söz, terim, ikileme, pekiştirme) ifade eder.
c) Söz varlığı unsurlarını bağlama uygun kullanır
Konuşmasında yabancı dillerden alınan ve dilimizde henüz yaygınlaşmamış kelimelerin Türkçelerini kullanır.
T.Y.5.23.
Yazma sürecine yönelik öz yansıtma yapabilme/kendini uyarlayabilme
a) Yazma sürecindeki güçlü ve gelişmeye açık yönlerini gerekçelendirerek kendisini değerlendirir.
b) Deneyimlediği süreçteki gelişmeye açık yönlerini destekleyecek tedbirler alıp güçlü yönlerini sonraki çalışmalara aktararak yazar kimliğinin gelişimine yön verir.
c) Yazılarından oluşan ürün ve seçki dosyası (sözlük, günlük, anı, gezi, şiir, alıntılar seçkisi, atasözü ve deyim vb.) oluşturur.