T.K.5.1.
Konuşma sürecini yönetebilme
a) Konuşmayı başlatma, sürdürme, sonlandırmayla ilgili selam, hitap ve sonlandırma ifadelerini kullanır.
b) Uygun zamanda söz alır/verir.
c) Olay, konu, durum, problem vb. ile ilgili anlaşılmayan noktaları açıklığa kavuşturmak için herhangi bir yönlendirmenin etkisinde kalmadan soru sorar.
ç) Kendisine yöneltilen soruları cevaplar.
T.K.5.2.
Konuşma yöntem ve tekniklerine yönelik seçimlerini yönetebilme
a) Konuşma şekli (sözlü üretim veya sözlü etkileşim), amacı, süresi, ilgi ve ihtiyaçları doğrultusunda kullanacağı yöntem ve teknikleri seçer.
b) Seçimleri üzerinde zamana veya üst bilişsel izlemeye bağlı düzenlemeler yapar.
Öğrencinin seçim yapabilmesi için öncelikle yöntem ve teknikleri bağımsız olarak uygulayabilecek düzeye erişmesi gerekmektedir. Öğrencilerin yöntem ve teknikleri bağımsız uygulayacak düzeye erişebilmesi için öğretmen rehberliğinde tekrarlı uygulamalar yapması sağlanmalıdır. Konuşmanın sözlü üretim veya sözlü etkileşim boyutları gözetilerek uygun konuşma yöntem ve teknikleri (serbest, güdümlü, katılımlı, empati kurarak, yaratıcı, kelime ve kavram havuzundan seçerek konuşma; hafızada tutma tekniği) kullanılır.
T.K.5.3.
Konuşmasında amaç ve içeriğe yönelik seçimlerini yönetebilme
a) Konuşma amacını belirler.
b) Konuşma konusunu belirler.
c) Konuşma türünü belirler.
Konuşma amacını göz önüne alarak (bilgilendir me, olaya dayalı anlatım, mizahi) içeriğe yönelik seçim yapar.
T.K.5.4.
Konuşmasında ön bilgilerinden yararlanabilme
a) Konuyla ilgili ön bilgilerini (gözlem, anı, deneyim, güncel olay, haber vb.) belirler.
b) Ön bilgilerini konuşma içeriğiyle ilişkilendirir.
c) Belirlediği ön bilgileri konuşmasına aktarır.
T.K.5.5
Konuşmasında uygun tepki verebilme
a) İletinin hedef kitlesi, içerik ve yapısını (konusunu, ana fikrini, amacını, yapı ve dil özelliklerini vb.) çözümler.
b) Çözümlediği verileri kullanarak vereceği dönütü (nasıl cevap verileceği, hangi bilgi ve gerekçelerin kullanılacağı vb.) belirler.
c) Yorum ve değerlendirmelerini yansıtan tepki verir
T.K.5.6.
Konuşmasında çoklu ortam ögeleriyle içerik oluşturabilme
a) Amacına uygun olarak kullanacağı çoklu ortam ögelerini (fotoğraf, resim, tablo, grafik, harita, sanal gezi uygulamaları, ses kaydı, müzik, video, dijital pano, çevrim içi toplantı araçları vb.) belirler.
b) Belirlediği çoklu ortam ögelerinin işlevlerine (eş anlam oluşturma, anlamı destekleme veya tek başına anlam oluşturma) karar verir.
c) Belirlediği çoklu ortam ögelerini, birbirleriyle etkileşimlerini dikkate alarak konuşma içeriğinde kullanır.
T.K.5.7.
Yaratıcı konuşma yapabilme
a) Konuşmasında tema, karakter ve olay örgülerini farklı açılardan ele alır.
b) Deneyim ve gözlemlerini hayal gücüyle birleştirerek konuşmasını zenginleştirir.
c) Farklı anlatı yapılarını kullanır.
ç) Özgün çözüm, karakter ve diyaloglar üretir.
T.K.5.8.
Hazırlıksız konuşma yapabilme
a) Hazırlıksız konuşma öncesinde çıkış noktası ve ön yaşantılarından hareketle kısa süreli zihinsel planlama yapar.
b) Doğaçlama yoluyla bağlama uygun konuşma yapar.
c) Konuşmasını konu odağı çerçevesinde sonlandırır
T.K.5.9.
Konuşmasında sesini uygun şekilde kullanabilme
a) Nefesini doğru ayarlar.
b) Kelimeleri doğru telaffuz eder.
c) Sesin şiddetini ayarlar.
ç) Doğru vurgu ve tonlamayla konuşur.
T.K.5.10.
Sözlü sunum yapabilme
a) Plan yapar.
b) Plana uygun hazırlıklarını yapar.
c) Prova yapar.
ç) Hedef kitleye uygun; ses, beden dili ve görsellerle desteklenen bir su num yapar.
d) Dinleyicilerin/izleyicilerin sorularını cevaplar.
e) Sunumunu amaç, içerik ve dil-anlatım açısından değerlendirir.
Sözlü sunum yapabilme becerisini kazandırmada Kademeli Sorumluluk Devri Modeli işe koşulacaktır.
T.K.5.11.
Konuşmasında tahminlerinden yararlanabilme
a) Mevcut olay, konu, durum vb. ile gözlem ve ön bilgilerini ilişkilendirir.
b) Mevcut olay, konu, durum vb.ne ilişkin tahminde bulunur.
c) Mevcut olay, konu, durum vb.ne ilişkin yargıda bulunur.
T.K.5.12.
Konuşmasında karşılaştırma yapabilme
a) Karşılaştıracağı unsurların (nesne, kişi, olay, bilgi vb.) özelliklerini belirler.
b) Belirlenen özelliklere göre benzerlikleri listeler.
c) Belirlenen özelliklere göre farklılıkları listeler.
ç) Benzerlik ve farklılıklardan hareketle ulaştığı yargıyı konuşmasında kullanır.
T.K.5.13.
Konuşmasında sınıflandırma yapabilme
a) Sınıflandırma yapacağı unsurları ve ölçütleri belirler.
b) Unsurları, belirlediği ölçütlere göre ayırır.
c) Ayrılan unsurları ayırt edici özelliklerden hareketle tasnif eder.
ç) Tasniflerini (gerekli durumlarda grafik, tablo, görsel vb. ile destekleyerek) konuşmasında kullanır
Konuşmasında kavramları, nesneleri, varlıkları, bilgileri, olayları, durumları vb. bir ölçüt (tür, gerçek-hayal ürünü olma durumu, öznellik-nesnellik, öncelik-sonralık veya belirlenen başka bir nitelik) bakımından sınıflandırır ve uygun biçimlerde (liste, tablo, grafik, şekil vb.) sunar.
T.K.5.14.
Yorumunu sözlü olarak ifade edebilme
a) Yorumlayacağı olay, konu, durum vb.ni inceler.
b) Yorum yapacağı olay, konu, durum vb.ni bağlamdan kopmadan kendi öznel-nesnel bakış açısı, hedef kitlenin bakış açısı veya ikisi dışında belirli bir bakış açısına göre genişleterek veya daraltarak dönüştürür.
c) Yorumlayacağı olay, konu, durum vb.ni belirlediği bakış açısına göre konuşmasında yeniden ifade eder.
T.K.5.15.
Sözlü olarak özetleyebilme
a) Metinde/söylemde sunulan bilgileri çözümler.
b) Çözümlemeden hareketle önemli ve önemsiz bilgileri sınıflandırır.
c) Önemli bilgileri kronolojik akışa/düşünce akışına uygun olarak sıralar.
ç) Sıraladıklarını kendi cümleleriyle konuşmasında kullanır.
T.K.5.16.
Değerlendirmesini sözlü olarak ifade edebilme
a) Mevcut olay, konu, durum vb.ne ilişkin bir norm belirler.
b) Belirlediği norma göre olay, konu, durum vb.ni inceler.
c) İnceleme sonuçlarını belirlediği normla karşılaştırır.
ç) Karşılaştırma sonucunda ulaştığı yargıyı konuşmasında kullanır.
Değerlendirmesini sözlü olarak ifade edebilme çalışmalarına özetleme ve yorumlamaya yönelik becerilerde yeterli gelişim sağlandıktan sonra başlanmalıdır.
T.K.5.17.
Sözlü olarak tartışmaya katılabilme
a) Tartışmalarda önermelerine yönelik mantıklı temellendirme yapar.
b) Karşısındakinin konuşmasını inceleyerek varsa tutarsız ve geçersiz görüş ve bilgiyi tespit eder.
c) Doğru görüş ve bilgiyi kabul eder veya tutarsız ve geçersiz görüş ve bilgiyi çürütür.
Sözlü olarak tartışmaya katılabilme çalışmalarına özetleme, yorumlama ve değerlendirmeye yönelik becerilerde yeterli gelişim sağlandıktan sonra başlanmalıdır.
T.K.5.18.
Eleştirisini sözlü olarak ifade edebilme
a) Eleştireceği olay, konu, problem, durum vb.ni sorgular.
b) Sorgulanan olay, konu, problem, durum vb.ne ilişkin akıl yürüterek olumlu/olumsuz yargıya ulaşır.
c) Akıl yürütme ile ulaştığı yargıyı konuşmasına yansıtır.
Gerektiğinde olumsuz yargıya yönelik gerekçeli alternatif üretir.
T.K.5.19.
Problem çözümüne yönelik konuşma yapabilme
a) Problemi tanımlar.
b) Problemi özetler.
c) Gözlem, mevcut bilgi, veri ve ön bilgiye dayalı alternatif çözümler üretir.
ç) Alternatif çözümler arasından en uygun olanı akıl yürüterek belirler.
d) Çözümü ve çözüm sonrası değerlendirmelerini sözlü olarak ifade eder.
Verilen bir problemi kendi bakış açısıyla yeniden yapılandırması (olay ya da durumu netleştirmesi, sorun olarak algılanan yönlerini ve olası sebeplerini detaylıca ortaya koyması) ve probleme çözüm üretmesi beklenir.
T.K.5.20.
Hazırlıklı konuşmasını yapılandırabilme
a) Konuşma sürecini planlar.
b) Plana uygun hazırlıklar yapar.
c) Konuşma içeriğine yönelik metin veya taslak hazırlar.
ç) Dinleyici/izleyici kitlesinden gelebilecek sorulara yönelik tahminde bulunur.
d) Konuşmasına yönelik değerlendirme kriteri belirler.
T.K.5.21
Konuşmasında düşünceyi geliştirme yollarını kullanabilme
a) Kullanacağı düşünceyi geliştirme yollarını belirler.
b) Düşünceyi geliştirme yollarını birbirleriyle ve söylemle uyumlu şekilde kullanır.
Düşünceyi geliştirme yollarından tanımlama, karşılaştırma, benzetme ve örneklemeyi kullanmaya yönelik çalışmalar yapar.
T.K.5.22.
Konuşmasını zenginleştirecek biçimde söz varlığını kullanabilme
a) Kullanacağı söz varlığı unsurlarını aralarındaki anlam ilişkilerini dikkate alarak belirler.
b) Aynı anlamı farklı söz varlığı unsurlarıyla (eş ve yakın anlamlı kelime, zıt anlamlı ve eş sesli kelime, çağrıştırdığı kelime; atasözü, deyim, kalıp söz, terim, ikileme, pekiştirme) ifade eder.
c) Söz varlığı unsurlarını bağlama uygun kullanır
Konuşmasında yabancı dillerden alınan ve dilimizde henüz yaygınlaşmamış kelimelerin Türkçelerini kullanır.
T.K.5.23.
Konuşmasında açık ve örtük ifadeleri kullanabilme
a) İletileri açık ve anlaşılır şekilde ifade eder.
b) Örtük iletilerini destekleyecek unsurları (söz sanatları, mecaz, deyim, atasözü ve diğer söz varlığı unsurları) kullanır.
Benzetme, kişileştirme ve konuşturma söz sanatlarını konuşmalarında kullanır.
T.K.5.24.
Uygun geçiş ve bağlantı ifadelerini kullanabilme
Konuşmasında bağdaşıklık ögelerini işlevlerine uygun kullanır.
T.K.5.25
Konuşmasında beden dilini ve mekânı etkili kullanabilme
a) Konuşma yapacağı mekânın özelliklerini göz önünde bulundurur.
b) Dinleyicilerle/izleyicilerle göz teması kurar.
c) Baş, el, kol ve bacaklarının duruşunu söyleme göre konumlandırır.
ç) Söylem içeriğine uygun olarak yaygın yüz ifadelerini (şaşırma, kızgınlık, mutluluk vb.) kullanır.
T.K.5.26
Konuşma sürecine yönelik öz yansıtma yapabilme/kendini uyarlayabilme
a) Konuşma sürecindeki güçlü ve gelişmeye açık yönlerini gerekçelendirerek kendisini değerlendirir.
b) Deneyimlediği süreçteki gelişmeye açık yönlerini destekleyecek tedbirler alıp güçlü yönlerini sonraki çalışmalara aktararak konuşan kimliğinin gelişimine yön verir.
c) Konuşmalarından oluşan ürün ve seçki dosyası (ses kaydı, konuşma metni, sunum videosu, çoklu medya ögeleri vb.) oluşturur.