T.O.5.1.
Okumada materyal seçimini yönetebilme
a) Amacı, ilgi ve ihtiyaçları, materyalin özellikleri, süre ve bilgiye erişim olanaklarını analiz ederek görüş oluşturur.
b) Analiz sonuçları doğrultusunda metin ve diğer yardımcı materyalleri (sözlük, ek kaynak vb.) seçer.
c) Seçimleri üzerinde zamana bağlı değişime/üst bilişsel izlemeye dayalı düzenlemeler yapar.
T.O.5.2.
Sesli ve sessiz okurken akıcı okuma unsurlarını yönetebilme
a) Faaliyetin amacını, ilgi ve ihtiyaçlarını, materyalin özelliklerini, süre ve bilgiye erişim olanaklarını analiz ederek görüş oluşturur.
b) Metnin tür özellikleri ve içeriğinden hareketle okuma hızı, duraklama, vurgu, tonlama ve telaffuzu, anlamı yansıtacak biçimde düzenleyerek metni sesli okur.
c) Metnin tür özellikleri ve içeriğinden hareketle okuma hızı ve duraklamaları, anlamı yansıtacak biçimde düzenleyerek metni sessiz okur
T.O.5.3.
Okumada strateji ve yöntem seçimlerini yönetebilme
a) Faaliyetin amacını, ilgi ve ihtiyaçlarını, materyalin özelliklerini, süre ve bilgiye erişim olanaklarını analiz ederek görüş oluşturur.
b) Analiz sonuçları doğrultusunda okurken kullanacağı strateji ve yöntemleri seçer ve seçimleri üzerinde zamana veya üst bilişsel izlemeye bağlı düzenlemeler yapar
Öğrencinin seçim yapabilmesi için öncelikle strateji ve yöntemleri bağımsız olarak uygulayabilecek düzeye erişmesi gerekir. Bu nedenle strateji ve yöntemlerin öğretimi, Kademeli Sorumluluk Devri Modeli ile yapılır. Öğretimi Yapılacak Bilişsel Stratejiler: Ön bilgileri harekete geçirme ve kullanma, metin yapılarının analizi ve bilgileri organize etme (öyküleyici metin yapısı, sıralı/kronolojik metin yapısı), tahmin etme, görselleştirme, çıkarım yapma, özetleme Üst Bilişsel Stratejiler: Üst bilişsel izleme Akıcı okuma problemi olan öğrenci sayısının çok olduğu sınıflarda koro hâlinde okuma, okuma tiyatrosu, tekrarlı okuma, eşli okuma, arkadaş- la okuma ve ezberleme yöntem ve tekniklerine ağırlık verilmeli; tüm okumalar olabildiğince sesli olarak yapılmalıdır. Akıcı okumayı geliştir meye yönelik bu yöntem ve teknikler öğrencinin seçeceği yöntem ve teknikler olmayıp öğretmen tarafından seçilip uygulanmalıdır. Okunan metindeki yüzey anlamı elde etmeye veya okuma öncesi, sırası ve sonrasında metin deki bilgileri organize etmeye imkân sağlayan göz atarak okuma, tahmin ederek okuma, not alarak okuma, işaretleyerek okuma, özetleyerek okuma yöntem ve teknikleri öğrencilerin faaliyet analizi sonrasında seçim yapabilecekleri yöntemlerdir. Bu yöntemler kullanılırken ihtiyaç duyulması hâlinde yöntemin kullanımına ilişkin Kademeli Sorumluluk Devri Modeli ile öğretim yapılır.
T.O.5.4.
Okuyacağı metnin içeriğine yönelik tahminde bulunabilme
a) Okuyacağı metnin başlık, görsel ve/veya belirli bir bölümünden hareketle içerikle ilgili ipuçlarını belirleyip ön bilgileriyle ilişkilendirir.
b) Metnin içeriği veya sonraki bölümleriyle ilgili mantıklı tahminde bulunur.
c) Tahmininin doğruluğunu kontrol edip yargıya ulaşır.
T.O.5.5
Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
a) Metnin bağlamından söz varlığı unsurlarının anlamıyla ilgili ipuçlarını belirleyip ön bilgileriyle ilişkilendirir.
b) Söz varlığı unsurlarının anlamına ilişkin mantıklı tahminde bulunur.
c) Tahminin doğruluğunu kaynaklardan (sözlük, başvuru kitapları), ebeveyn veya öğretmenden yardım alarak kontrol edip yargıya ulaşır.
T.O.5.6.
Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
a) Metin ve varsa ona eşlik eden görsellerden hareketle bağlama/konuya dair ipuçlarını bulup ön bilgileriyle bağlantı kurar.
b) Metinde doğrudan verilen bilgileri (tanımı verilen kavram, düşünce, yönerge, iletilmek istenen mesaj, açıkça ifade edilen ana fikir vb.) belirler.
c) Gerektiğinde iletilen mesajın gerektirdiği tepkiyi verir.
T.O.5.7.
Görselle iletilen anlamı belirleyebilme
a) Görseldeki unsurlardan hareketle anlama ilişkin ipuçlarını bulup ön bilgileriyle bağlantı kurar.
b) Görselde doğrudan ve/veya örtük olarak iletilen mesajı belirler.
c) Gerektiğinde, görselle iletilen mesaja uygun tepkiyi verir.
Resim, fotoğraf, tablo, grafik (pasta, sütun, çizgi vb.), grafik simge, harita ve kroki, karikatürden yararlanılır.
T.O.5.8.
Metnin derin anlamını belirlemeye yönelik basit çıkarımlar yapabilme
a) Metnin sınırlı bir bölümünden ve görselden kanıt toplayıp ön bilgileriyle ilişkilendirir.
b) İlişkilendirmeden hareketle çıkarım yapar.
c) Bir yargıya vararak gerektiğinde tepki verir.
Metnin yardımcı düşüncelerini belirler. Metnin sınırlı bölümünde geçen bir düşünce veya olay dan hareketle doğrudan verilmeyen nedeni, koşulu, amacı, sonucu, ihtimali, gerçekleşmemiş beklentiyi, terk edilmiş alışkanlığı, tahmin ve gereklilikleri; kahramanın amacını, belirli bir davranışının sebebini, anlık duygu ve düşüncelerini, belirli özelliklerini, belirli bir davranışının veya düşüncesinin arkasındaki niyeti çıkarım yoluyla bulur. Tüm çıkarımlarıyla ilgili topladığı kanıt ve ön bilgilerden hareketle mantıklı gerek- çe sunması beklenir.
T.O.5.9.
Metnin derin anlamını belirlemeye yönelik üst düzey çıkarımlar yapabilme
a) Metnin bütününden ve görsellerden kanıt toplayıp ön bilgileriyle ilişkilendirir.
b) İlişkilendirmeden hareketle çıkarım yapar.
c) Bir yargıya vararak gerektiğinde tepki verir.
Metnin bütününde verilen bilgilerle ön bilgilerini ilişkilendirerek ana fikri/ana duyguyu belirleme; sonuç/ders çıkarma; kahramanların karakter özelliklerini, amaç ve niyetlerini belirleme gibi çıkarımlar yapar. Tüm çıkarımlarıyla ilgili topladığı kanıt ve ön bilgilerden hareketle mantıklı gerek- çe sunması beklenir.
T.O.5.10.
Metin içi karşılaştırma yapabilme
a) Metnin farklı bölümlerindeki karşılaştırılabilir unsurlara (duygu, düşünce, görüş, kahraman, dil kullanımı vb.) ilişkin özellikleri belirler.
b) Belirlenen özelliklerden hareketle benzerlikleri listeler.
c) Belirlenen özelliklerden hareketle farklılıkları listeler.
Metnin içeriğini önem, doğruluk, güvenirlik, öncelik ve sonralık bakımından karşılaştırır.
T.O.5.11.
Metinler arası karşılaştırma yapabilme
a) Metinlerdeki karşılaştırılabilir unsurlara ilişkin özellikleri belirler.
b) Belirlenen özelliklerden hareketle benzerlikleri listeler.
c) Belirlenen özelliklerden hareketle farklılıkları listeler.
İki metnin içeriğini (olaylar, kahramanlar, kahramanların davranışları ve karakter özellikleri, ileri sürülen görüşler, ana düşünce ve yardımcı düşünceler, seçilen örnekler vb.) karşılaştırır.
T.O.5.12.
Metindeki unsurları sınıflandırabilme
a) Sınıflandırma ölçütlerini belirler.
b) Metindeki unsurları belirlediği ölçütlere göre ayrıştırır.
c) Ayrıştırılan unsurları ayırt edici özelliklerden hareketle tasnif eder.
ç) Tasniflerini ölçütlerden hareketle adlandırır/etiketler.
Metinde geçen kavram, nesne, varlık, bilgi, olay, durum vb.ni bir ölçüt (tür, gerçek-hayal ürünü olma durumu, öznellik-nesnellik, öncelik-sonra lık veya belirlenen başka bir nitelik) bakımından sınıflandırır ve uygun biçimde (paragraf, liste, tablo, grafik, şekil vb.) sunar.
T.O.5.13.
Metni yorumlayabilme
a) Metindeki olay, konu, durum vb.ni inceler.
b) Metindeki olay, konu, durum vb.ni yazarın, okurun veya bunların dışında
bir başkasının bakış açısını dikkate alıp genişleterek veya daraltarak dönüştürür.
c) Metindeki olay, konu, durum vb.ni seçilen bakış açısıyla kendine özgü bir biçimde yeniden ifade eder.
Belirli bir bakış açısıyla (yazarın bakış açısı, kendi öznel-nesnel bakış açısı veya ikisi dışında belirli bir bakış açısı) metinde ne anlatılmak istendiğine veya ne anlaşılması gerektiğine açıklık getirmeleri, detaylandırmaları, genellemeler yapmaları, derin anlamdan bir sonuca ulaşmaları sağlanır. Yorum yapılırken “Tüm bunlardan ben …. yapmam gerektiğini anlıyorum.”, “Yazar bunları söyleyerek aslında …. yapmamızı isti yor.”, “Bu durumda …. sadece …. değil, aynı za manda ….-(y)I da kapsayan daha büyük bir yapı.” vb. ifadelerin kullanılması beklenir. Okuyucunun metindeki bilgilerle ön bilgileri arasında bağ kur ması gerekmektedir.
T.O.5.14.
Öyküleyici metinlerdeki hikâye unsurlarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
a) Şahıs/varlık kadrosunu, mekânı, zamanı ve olay örgüsünü belirler.
b) Hikâye unsurlarının birbirleriyle bağlantısını belirler.
c) Hikâye unsurları arasındaki etkileşimleri (zamanın kahramanla, mekânın olayla vb.) belirler.
T.O.5.15.
Bilgilendirici metinlerde metin yapılarından hareketle önemli bilgileri
belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
a) Metin yapısından hareketle önemli bilgileri belirler.
b) Belirlenen bilgilerin birbiriyle ilişkisini ortaya koyar.
Sıralı/kronolojik metin yapısı üzerinde çalışmalar yapılır.
T.O.5.16.
Bilgilendirici metinde anahtar kelimeleri belirlemeye yönelik çözümle
me yapabilme
a) Metnin içeriğini yansıtan anahtar kelimeleri belirler.
b) Anahtar kelimelerin metinle ilişkisini ortaya koyar.
T.O.5.17.
Metnin bölümlerini belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
a) Metnin türüne uygun olarak giriş, gelişme, sonuç veya serim, düğüm, çözüm bölümlerini belirler.
b) Metnin bölümlerinin birbirleriyle bağlantısını belirler.
Metnin bölümlerinin birbirleriyle bağlantısı belirlenirken bölümler arasındaki geçişlerin uygun bir şekilde yapılıp yapılmadığı ve bölümler arasında düşünce ve olay akışı bakımından tutarlılık olup olmadığı üzerinde durulur.
T.O.5.18.
Şiirin biçim özelliklerini belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
a) Okuduğu şiirin biçim özelliklerini belirler.
b) Şiirin biçim özelliklerinin birbirleriyle ve metinle ilişkisini ortaya koyar.
Mısra, dörtlük gibi şiire ait dış yapı özelliklerin den yola çıkılarak şiirin düzyazıdan ayrılan yönleri üzerinde durulur.
T.O.5.19.
Bilgilendirici metinde düşünceyi geliştirme yollarını belirlemeye yönelik
çözümleme yapabilme
a) Yazarın başvurduğu düşünceyi geliştirme yollarını belirler.
b) Belirlediği düşünceyi geliştirme yollarının birbirleriyle ve metinle ilişkisini ortaya koyar
Düşünceyi geliştirme yollarından tanımlama, karşılaştırma, benzetme ve örneklendirmeyi belirlemeye yönelik çalışmalar yapılır.
T.O.5.20.
Metindeki söz sanatlarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
a) Okuduklarındaki söz sanatlarını belirler.
b) Söz sanatlarının metnin anlatımıyla ilişkisini ortaya koyar
Söz sanatlarından kişileştirme, konuşturma ve benzetmeyi belirlemeye yönelik çalışmalar yapılır.
7 ve 8. Sınıf Öğrenme Çıktısıdır.
Metinde kullanılan ikna etme tekniklerini belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
a) Yazarın başvurduğu ikna etme tekniklerini belirler.
b) Belirlediği ikna etme tekniklerinin birbirleriyle ve metinle ilişkisini ortaya koyar.
T.O.5.21.
Metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapa bilme
a) Metnin anahtar söz varlığı unsurlarını belirler.
b) Belirlenen söz varlığı unsurlarının anlam ilişkilerini inceler.
Söz varlığı unsurlarının kaynaklardaki (sözlük, genel ağ vb.) diğer anlamlarını ve varsa görsel karşılığını (resim, işaret, emoji vb.) belirler. Ayrıca üzerinde çalışılan söz varlığı unsurlarıyla ilgili (eş ve yakın anlamlı kelime, zıt anlamlı ve eş sesli kelime, çağrıştırdığı kelime; atasözü, deyim, kalıp söz, terim, ikileme, pekiştirme) kelimeleri tespit edip aralarındaki anlam ilişkilerini ortaya koyar.
T.O.5.22.
Çoklu ortam ögelerine yönelik çözümleme yapabilme
a) Çoklu ortam ögelerinin işlevlerini (eş anlam oluşturma, anlamı destekle me veya tek başına anlam oluşturma) belirler.
b) Ögeler arasındaki bağlantıları belirler.
T.O.5.23.
Okuduğunu özetleyebilme
a) Metinde sunulan bilgileri çözümler.
b) Çözümlemeden hareketle önemli ve önemsiz bilgileri sınıflandırır.
c) Metindeki önemli bilgileri kronolojik akışa/düşünce akışına uygun olarak kendi cümleleriyle ifade eder
T.O.5.24.
Okuduğunu değerlendirebilme
a) Metnin içeriğiyle ilgili bir norm belirler.
b) Okuduklarında belirlediği norma ilişkin inceleme yapar.
c) İnceleme sonuçlarını belirdiği normla karşılaştırır.
ç) Karşılaştırma sonucundan hareketle bir yargıya ulaşır.
Metnin içeriğini (olaylar, kahramanlar, kahramanların davranışları ve karakter özellikleri, ileri sürülen görüşler, ana düşünce ve yardımcı düşünceler, seçilen örnekler vb.) değerlendirir.
7 ve 8. Sınıf Öğrenme Çıktısıdır.
Basılı ve dijital medya metinlerini değerlendirebilme
a) Medya metninin içeriğiyle ilgili bir norm belirler.
b) Belirlediği norma göre medya metninin içeriğinde inceleme yapar.
c) İnceleme sonuçlarını belirlediği normla karşılaştırır.
ç) Karşılaştırma sonucunu ortaya koyup bir yargıya ulaşır
T.O.5.25
Metni eleştirebilme
a) Okuduğunu belirlenen bir özellik açısından sorgular.
b) Sorgulanan özellikle ilgili akıl yürüterek olumlu/olumsuz yargıya ulaşır.
c) Olumsuz yargıya yönelik gerekçeli alternatif üretir.
Metnin başlığını, içeriğini (olaylar, kahramanlar, kahramanların davranışları ve karakter özellikleri, ileri sürülen görüşler, ana düşünce ve yardımcı düşünceler, seçilen örnekler vb.) ön bilgilerini de kullanarak eleştirel açıdan ele alır ve eleştirinin odağındaki noktaya gerektiğinde alternatif önerir.
T.O.5.26
Metindeki probleme çözüm üretebilme
a) Metinde yer alan olay ya da durumu problem biçiminde tanımlar.
b) Olay ya da durumun problemli yönünü özetler.
c) Ön bilgilerini kullanarak problemin olası çözümlerine yönelik alternatif tahminler oluşturur.
ç) Alternatif çözümler arasından akıl yürüterek en uygun çözümü belirler.
d) Ürettiği çözüme ilişkin yansıtma ve değerlendirme yapar
Metinde çözümüyle birlikte verilen bir problemi kendi bakış açısıyla yeniden yapılandırır (olay ya da durumu netleştirmesi, sorun olarak algılanan yönlerini ve olası sebeplerini detaylıca ortaya koyması) ve probleme çözüm üretir.
T.O.5.27.
Okuma sürecine yönelik öz yansıtma yapabilme/kendini uyarlayabilme
a) Okuma sürecindeki güçlü ve gelişmeye açık yönlerini gerekçelendirerek kendisini değerlendirir.
b) Deneyimlediği süreçteki gelişmeye açık yönlerini destekleyecek tedbirler alıp güçlü yönlerini sonraki çalışmalara aktararak okur kimliğinin gelişimine yön verir.