Farklılaştırma Uygulamalarına İlişkin Esaslar
Farklılaştırma etkinlikleri öğrenme çıktılarından hareketle hazırlanır. Her bir öğrenme yaşantısının sonunda destekleme ve zenginleştirmeye yönelik birden fazla etkinlik önerilmiştir. İmkânlara, öğrencinin düzeyi, ilgi ve ihtiyaçlarına göre bu etkinliklerden biri yapılır.
Zenginleştirme
1. Öğrenme çıktılarına yönelik etkinlikler; programın temel bileşenlerini oluşturan Türkçe alan becerileri, kavramsal beceriler, sosyal-duygusal öğrenme becerileri, okuryazarlık becerileri, eğilimler ve değerlerde gerekli yetkinliğe sahip ileri düzeydeki öğrenciler için genişletilmeli ve derinlemesine öğrenme fırsatı sunacak şekilde ele alınmalıdır.
- İçerik, süreç, ürün ve öğrenme ortamları; öğrencilerin yetenek düzeyleri dikkate alınarak ileri düzey kavramları ve karmaşık düşünce yapılarını geliştirecek şekilde zenginleştirilmelidir. Bu bağlamda öğrencilere çalışmalar sırasında kendi sorumluluklarını üstlenebilecekleri, sürece liderlik edebilecekleri görevler verilmeli; öğrencilerin dijital araçlar ve uygulamalardan da yararlanılarak eleştirel bakış açısı ile yaratıcılıklarını kullanabilecekleri ürünler ortaya koymaları sağlanmalıdır.
- Öğrencilerin etkinlikler yoluyla bir ürünü (yazılı ya da görsel bir metin vb.) çeşitli ölçütlere göre eleştirebilmesi, takdir edebilmesi, değerlendirebilmesi, üründeki tutarsızlıkları, güçlü ve zayıf yönleri belirleyebilmesi sağlanmalıdır.
- Öğrencilerin dinledikleri/izledikleri ya da okuduklarını “özgün” bir bakış açısıyla yorumlayabilmelerini sağlayacak etkinliklere yer verilmelidir.
- Öğrencilerin oluşturdukları yazılı ve sözlü metinlerde “özgün” bir üsluba sahip olmalarını sağlayacak etkinliklere yer verilmelidir.
- Öğrencilerin eleştirel düşünme ve yaratıcılık becerilerini ortaya koymaları ve özgün bir bakış açısına sahip olmaları için demokratik bir ortam oluşturulmalıdır.
- Öğrencilerin bilimsel düşünme ve akademik bakış açısı edinmeleri amacıyla Türkçe, Türk kültürü ve iletişim ihtiyaçları ile ilgili sosyal hayat içerisinde karşılaşılabilecek durumlara yönelik somut problem ya da olgulara dayalı projeler üretmeleri sağlanmalıdır.
- Türkçe derslerinde zenginleştirme uygulamalarına yönelik etkinlik örneklerine öğrenme yaşantılarında yer verilmiştir. Öğretmen ve ders kitabı yazarları bu etkinlik örneklerinden yararlanabilecekleri gibi öğrencilerin bireysel ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak tema kapsamındaki konu başlıklarıyla ilgili farklı etkinlikler oluşturabilirler.
Destekleme
1. Türkçe derslerinde destekleme kapsamındaki uygulamalarda; öğrencilerin gereksinim durumları ve düzeyleri dikkate alınarak içerik, süreç, ürün ve öğrenme ortamına yönelik uyarlamalar yapılmalıdır.
- Dinleme/izleme ya da okuma etkinliği öncesinde bilgilendirici metinlerdeki kavram, bilgi; öyküleyici metinlerdeki kişi, yer, zaman vb. unsurların yer aldığı kavram ya da hikâye haritası gibi şematik düzenleyiciler sunularak öğrencilerin dinleme/ izlemeye veya okumaya yönelik amaç oluşturmaları sağlanabilir.
- Dinleme/izleme ve okuma metinlerinin daha iyi anlaşılabilmesi için anahtar kelimeler listelenebilir; konu ve kavramlar, görseller ve şematik düzenleyiciler ile somutlaştırılabilir.
- Dinleme/izleme etkinliklerinde öğretim süreci sesli kitaplar ve alt yazılı videolar ile desteklenebilir.
- Konuşma etkinliklerinde öğrencilerin konu içeriği üzerinde düşünmesine ve cevap vermesine yönelik sorular sorulabilir; görsel, tablo, grafik, şematik düzenleyiciler vb. kullanılarak sözlü iletişim becerilerinin geliştirilmesi için uygun ortamlar oluşturulabilir.
- Kukla oynatımı, drama çalışmaları gibi etkinliklerle öğrencilerin konuşma becerilerinin geliştirilmesi için uygun fırsatlar sunulabilir.
- Öğrencilerin dinlediklerini anlayabilmelerini değerlendirmek için metinlerde yer alan ana fikri buldurma, hikâye unsurlarını (şahıs/varlık kadrosu, zaman, mekân ve olay örgüsü) ifade etmesini sağlama, çıkarım yapma, metnin bağlamından hareketle sonrasına ilişkin tahminde bulunma gibi etkinlikler yapılabilir.
- Öğrencilerin okuduklarını anlama durumlarını değerlendirmek için metni kendi cümleleriyle anlatmaları, metne yönelik soru oluşturmaları ve yöneltilen soruları cevaplandırmaları istenebilir.
- Yazma etkinliklerinde öğretmen öğrenciye model olmalıdır.
- Yazma süreci öğrenci ile planlanmalı, yazma taslağı oluşturulmalı, yazılan metinler gözden geçirilip öğrenciye geri
bildirim verilmeli ve metinler uygun ortamlarda paylaşılmalıdır. - Tema kapsamında yapılan etkinliklerde performans düzeyi yüksek akranları ile iş birlikli ortamlar oluşturularak etkileşim ve gözlem yoluyla öğrenme fırsatları verilir. Süreç öğretmen tarafından izlenmeli ve gerekli yerlerde öğrenciye rehberlik edilmelidir.
- Türkçe derslerinde destekleme uygulamalarına yönelik etkinlik örneklerine öğrenme yaşantılarında yer verilmiştir.
Öğretmen ve ders kitabı yazarları bu etkinlik örneklerinden yararlanabilecekleri gibi öğrencilerin bireysel ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak tema kapsamındaki konu başlıklarıyla ilgili farklı etkinlikler oluşturabilirler.